کیوان خسروانی، معمار، طراح و پژوهشگر ایرانی، در ۸۸ سالگی درگذشت. او از چهرههای تاثیرگذار در شکلگیری زبان مدرن طراحی در ایران بود. نام خسروانی فقط با معماری گره نخورده است. او در مد، طراحی داخلی و پژوهش دربارهی صنایعدستی ایران نیز فعالیتی گسترده داشت. نقطه مشترک تمام این حوزهها، نگاه متفاوت او به سنت ایرانی بود. خسروانی سنت را متوقف در گذشته نمیدید. او آن را مادهای زنده برای خلق طراحی معاصر میدانست. کیوان خسروانی معمار و طراح ایرانی از همین مسیر، پیوندی متفاوت میان میراث ایرانی و مدرنیته ایجاد کرد.

نامبر وان؛ بوتیکی متفاوت در تاریخ مد ایران

خسروانی بنیانگذار فروشگاه «نامبر وان» بود. این فروشگاه یکی از نخستین بوتیکهای مدرن ایران به شمار میرفت. نامبر وان فقط یک فضای تجاری نبود. بخشی از فعالیت آن به استفاده از تولیدات محلی و منسوجات ایرانی اختصاص داشت. این رویکرد در آن دوره، نگاه تازهای به لباس و طراحی ایجاد میکرد. خسروانی تلاش داشت مواد و ظرفیتهای بومی را وارد زبان جدید طراحی کند. همین نگاه، بعدها در پروژههای دیگر او نیز ادامه پیدا کرد.

وقتی صنایعدستی وارد لباسهای رسمی دربار شد
یکی از مهمترین بخشهای کارنامه خسروانی به همکاری او با فرح پهلوی مربوط میشود. این همکاری با پیشنهاد ملکه سابق ایران شکل گرفت. خسروانی در این مسیر با مهرمنیر جهانبانی و پری ذوالفقاری همکاری کرد. این گروه حدود ۱۳ سال روی استفاده از ظرفیت صنایعدستی ایران در طراحی لباسهای رسمی و فاخر کار کردند.


نتیجه، مجموعهای از لباسها بود که تکنیکها و منسوجات سنتی ایران را وارد پوشش رسمی دربار میکرد. در این لباسها، صنایعدستی فقط یک تزئین نبودند. بافت، نقش و تکنیکهای سنتی بخشی از طراحی لباس شدند. این نگاه، راهی تازه برای حضور هنرهای بومی در پوشش رسمی ایجاد کرد.


از ابریشم اسکو تا سوزندوزی بلوچستان
در دههی ۱۳۵۰ خورشیدی، موضوع احیای صنایعدستی ایران اهمیت بیشتری پیدا کرد. خسروانی و مهرمنیر جهانبانی از جمله افرادی بودند که در این مسیر فعالیت کردند. هدف، پیوند دادن مهارتهای سنتی با زبان طراحی معاصر بود.


خسروانی سالهای زیادی را صرف شناخت شیوههای بافت، چاپ و تزئین پارچه در نقاط مختلف ایران کرد. دامنهی این پژوهش گسترده بود. از ابریشم اسکو و قلمکار گرفته تا سوزندوزی بلوچستان. او به دنبال شناخت دقیق تکنیکها و ظرفیتهای هر منطقه بود. سپس این عناصر را در چارچوبی تازه به کار میگرفت. همین رویکرد، یکی از ویژگیهای متمایز کار او بود.

معماری؛ بخش مهم دیگری از کارنامه خسروانی
خسروانی معماری را در دانشگاه تهران و نزد هوشنگ سیحون آموخت. معماری بخش مهمی از زندگی حرفهای او بود. از پروژههای شناختهشدهی او میتوان به مهمانسرای نایین و کتابخانهی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان در گود زنبورکخانه اشاره کرد.

در معماری او نیز همان نگاه به سنت دیده میشد. عناصر ایرانی قرار نبود صرفا به شکل نمادهایی تزئینی وارد ساختمان شوند. خسروانی از آنها بهعنوان بخشی از زبان طراحی استفاده میکرد. این نگاه، معماری او را از بازسازی صرف گذشته جدا میکرد.
میراث کیوان خسروانی؛ سنتی که به آینده رفت
وجه مشترک معماری، مد و طراحی داخلی خسروانی، نوع مواجههی او با سنت ایرانی بود. او به دنبال کپیکردن فرمهای تاریخی نبود. بهجای آن، مواد، تکنیکها و زبانهای سنتی را دوباره میخواند. سپس آنها را در قالبی معاصر به کار میگرفت.

کیوان خسروانی معمار و طراح ایرانی از این نظر چهرهای متفاوت در تاریخ طراحی ایران بود. نوآوری او از در کنار هم قراردادن سنت و مدرنیته شکل گرفت. او نشان داد صنایعدستی میتوانند بخشی از یک طراحی مدرن باشند. معماری ایرانی نیز میتواند بدون تکرار گذشته، هویت خود را حفظ کند. همین نگاه، آثار او را همچنان قابل توجه میکند.

خسروانی در سالهای پایانی زندگی در پاریس اقامت داشت. با درگذشت او در ۸۸ سالگی، یکی از چهرههای مهم نسل شکلدهنده به طراحی مدرن ایران از میان رفت. میراث او اما فقط در ساختمانها یا لباسها باقی نمانده است. مهمتر از آن، روشی است که برای مواجهه با سنت ایرانی پیشنهاد کرد؛ شناخت گذشته، بدون متوقفشدن در آن و استفاده از میراث بومی برای ساختن زبان طراحی تازه.





دیدگاه شما