۴ سنت پوشاک در آسیا که قواعد دنیای مد را به چالش می‌کشند

در دنیای مدرن، ما لباس را برای زیبایی، راحتی یا نمایش طبقه اجتماعی می‌پوشیم. اما در تاریخ پوشاک شرق، پارچه و دوخت کارکردی بسیار فراتر از زیبایی‌شناسی داشته‌اند. در این فرهنگ‌ها، هر کوک بر روی پارچه یا هر خط بر روی چهره، یک کد امنیتی، یک طلسم محافظ یا یک شناسنامه‌ی تاریخی است. راز ماندگاری و تمایز رسوم عجیب مد و لباس در آسیا در این است که هیچ جزئیاتی در آن‌ها تصادفی یا صرفاً تزئینی نیست. (تصاویر این مطلب از صفحه درنیکا برداشته شده است)

از تغییر الگوی خیاطی به دلیل ترس از قدرت زنان تا تبدیل کردن نقره به یک کتاب تاریخ پوشیدنی، این سنت‌ها نشان می‌دهند که چگونه باورهای اسطوره‌ای و نیازهای اجتماعی می‌توانند عجیب‌ترین فرم‌های استایل را خلق کنند.

۱. جلیقه «زودوگ» در مغولستان؛ وقتی ترس از قدرت یک زن، الگوی خیاطی را تغییر داد

در مسابقات ملی «نادام» (Naadam) در مغولستان، کشتی‌گیران سنتی که با نام «بوخ» شناخته می‌شوند، لباسی بسیار نامتعارف به تن می‌کنند. این لباس شامل یک شورت تنگ و یک جلیقه‌ی بسیار محکم و آستین‌دار به نام «زودوگ» (Zodog) است که بخش جلویی و قفسه سینه‌ی آن کاملاً باز طراحی شده و تنها با یک بند باریک در پایین بسته می‌شود. خاص بودن این لباس در کارکرد ورزشی آن نیست، بلکه در ریشه‌ی تاریخی و جنسیتی عجیبی است که پشت الگوی برش آن پنهان شده است. در ابتدا، جلیقه‌ی کشتی‌گیران مغول کاملاً بسته بود. اما طبق یک افسانه‌ی مشهور تاریخی، زنی قدرتمند با لباس مبدل وارد میدان مسابقه شد و تمام قهرمانان مرد را یکی پس از دیگری به خاک مالید. در پایان مسابقه، او لباسش را باز کرد تا همه بفهمند که یک زن تمام مردان قبیله را شکست داده است. غرور جریحه‌دارشده‌ی مردان و داوران در آن دوران باعث شد تا قانون دوخت لباس برای همیشه تغییر کند. آن‌ها بخش جلویی جلیقه را به کلی حذف کردند تا قفسه‌ی سینه‌ي ورزشکار کاملاً نمایان باشد و دیگر هیچ زنی نتواند به صورت ناشناس وارد میدان شود. زودوگ شاید تنها لباس در تاریخ مد جهان باشد که الگوی خیاطی آن مستقیماً از دل ترس مردانه در برابر برتری فیزیکی یک زن متولد شده است.

۲. «یونجی گونجی» در کره جنوبی؛ میکاپ عروس در نقش یک سپر جادویی

در مراسم عروسی سنتی کره جنوبی (موسوم به پیه‌بک)، چهره‌ی عروس با سه دایره قرمز درخشان تزئین می‌شود؛ دو دایره روی گونه‌ها و یک دایره در مرکز پیشانی که به آن‌ها «یونجی گونجی» (Yeonji Gonji) می‌گویند. در نگاه اول، این نقطه‌های سرخ شبیه به یک آرایش فانتزی و سنتی به نظر می‌رسند، اما دلیل خاص بودن این سنت، در تغییر کارکرد میکاپ از «ابزار زیبایی» به یک «سپر دفاعی ماورایی» نهفته است. در باورهای کهن و شمنیسم کره‌ای، لحظه‌ی ازدواج اوج خوشبختی انسان است و همین انرژی مثبت، ارواح خبیث و حسود را به سمت عروس جذب می‌کند. مردم باستان با استفاده از عصاره‌ی گلرنگ یا پودر شنگرف، این دایره‌های سرخ را روی پوست سفید عروس می‌کشیدند؛ چرا که رنگ قرمز در فلسفه‌ي شرقی نماد آتش، خون، انرژی یانگ و حیات است. این سه نقطه‌ی قرمز مثل یک طلسم بصری عمل می‌کردند تا چشم ارواح تاریک را کور کنند و بدشانسی را از زندگی مشترک دور نگه دارند. یونجی گونجی ثابت می‌کند که در تاریخ زیبایی شرق، هندسه‌ی رنگ‌ها روی صورت نه برای کانتورینگ و اصلاح فرم چهره، بلکه برای بقا و محافظت روح طراحی می‌شد.

۳. مراسم «اریکه» در ژاپن؛ معکوس کردن قوانین تجمل در یقه کیمونو

در محله‌های سنتی کیوتو، برای تشخیص جایگاه و رتبه‌ی یک هنرمند سنتی (گیکو یا همان گیشا) نیازی به پرسیدن سؤال نیست؛ کافی است به یقه‌ی کیمونوی او نگاه کنید. کارآموزان جوان که «مایکو» (Maiko) نامیده می‌شوند، زیر کیمونوی خود یقه‌ای ابریشمی با زمینه‌ی قرمز تند و گلدوزی‌های پرکار به نام «هان‌-اری» می‌پوشند. اما پس از سال‌ها آموزش سخت در موسیقی، رقص و آداب معاشرت، در حدود بیست‌سالگی مراسمی بسیار مهم به نام «اریکه» (Erikae) یا «تعویض یقه» برگزار می‌شود. در این مرحله، کارآموز به یک «گیکو» (Geiko) تمام‌عیار تبدیل شده و یقه‌ی قرمز و پرزرق‌وبرق خود را با یک یقه‌ی کاملاً سفید و ساده عوض می‌کند. چرا این سنت در دنیای مد تا این اندازه خاص و منحصربه‌فرد است؟ زیرا منطق سلسله‌مراتب پوشاک در جهان را کاملاً برعکس می‌کند. در اغلب فرهنگ‌ها، هرچه مقام فرد بالاتر می‌رود، لباسش شلوغ‌تر، پرکارتر و جواهرنشان‌تر می‌شود. اما در کیوتو، بلوغ و استادی با «حذف جزئیات» و رسیدن به مینیمالیسم مطلق جشن گرفته می‌شود. یقه‌ی قرمز نشان می‌دهد که مایکو هنوز جوان است و برای جلب توجه به زیبایی لباس نیاز دارد؛ اما یقه‌ی سفید گیکو اعلام می‌کند که هنر، کلام و شخصیت او به قدری کامل شده که دیگر نیازی به تکیه بر زرق‌وبرق پارچه ندارد.

۴. زره ۱۰ کیلویی نقره در چین؛ وقتی عروس‌های قوم میائو تاریخ قبیله را به تن می‌کنند

در میان مردم قوم «میائو» (Miao) در جنوب غربی چین، لباس عروس با ابریشم و تور تعریف نمی‌شود، بلکه با وزن فلز سنجیده می‌شود. عروس‌های این قوم در روز ازدواج، لباسی به تن می‌کنند که شامل تاج‌های شاخ‌دار بلند، طوق‌های چندلایه‌ گردن، سینه‌ریزهای پهن و صدها آویز زنگوله‌دار از نقره‌ی خالص است و وزن آن به ۱۰ تا ۱۵ کیلوگرم می‌رسد. راز خاص و بی‌همتا بودن این سنت در این است که نقره برای قوم میائو یک اکسسوری لوکس نیست، بلکه جایگزین «خط و کتاب تاریخ» است. این قوم در گذشته خط نوشتاری نداشتند و به دلیل مهاجرت‌های اجباری و جنگ‌های تاریخی، تمام دارایی و روایت‌های اسطوره‌ای خود را به نقره تبدیل کردند تا بتوانند آن را با خود حمل کنند. مادران میائو از روز تولد دخترشان، قطعه به قطعه این نقره‌ها را که توسط استادکاران محلی چکش‌کاری شده‌اند، جمع‌آوری می‌کنند و با میراث نسل‌های قبل پیوند می‌زنند. تحمل وزن ۱۰ کیلوگرم فلز سرد بر روی شانه و سر در طول مراسم عروسی، یک آزمون استقامت فیزیکی است. این سنت در میان رسوم عجیب مد و لباس در آسیا جایگاهی ویژه دارد، زیرا عروس را از یک فرد عادی به یک بنای یادبود متحرک تبدیل می‌کند که ثروت، امنیت و تاریخ صدها ساله‌ی اجدادش را به صورت زنده بر تن دارد.