بسیاری از ما تصور میکنیم که رنگها پدیدههایی ثابت و همیشگی هستند، اما تاریخ هنر و صنعت نشان میدهد که بعضی رنگها روزگاری محبوب و پرکاربرد بودهاند و بعدها به دلایل مختلف از جمله سمی بودن، کمیاب شدن مواد اولیه یا تغییرات فرهنگی و زیستمحیطی از میان رفتهاند. برخی از این رنگها آنقدر عجیب و منحصربهفرد بودهاند که امروزه تنها در کتابهای تاریخ هنر و نمونههای باقیمانده از آثار قدیمی میتوان رد آنها را پیدا کرد.

پشت درخشش پوست در آثار ورمیر و قرمزهای چشمگیر ونگوگ، دنیایی از شیمی خطرناک و رنگدانههایی نهفته بود که امروزه دیگر جایی در صنعت رنگ ندارند. در ادامه نگاهی داشتهایم به تعدادی از این رنگها. با ما همراه باشید.
سفید سربی (Lead White)
سفید سربی یکی از مهمترین رنگدانههای تاریخ هنر بود که قرنها توسط نقاشان اروپایی استفاده میشد. این رنگ از ترکیبات سرب ساخته میشد و به دلیل پوششدهی عالی و درخشش خاصش محبوبیت فراوانی داشت. بسیاری از شاهکارهای نقاشی رنسانس و باروک با استفاده از همین رنگ خلق شدهاند.

اما پشت این زیبایی، خطری جدی پنهان بود. سفید سربی بهشدت سمی بود و تماس طولانیمدت با آن میتوانست باعث مسمومیت، آسیب عصبی و حتی مرگ شود. با پیشرفت دانش پزشکی و ظهور جایگزینهای ایمنتر مانند سفید تیتانیوم، استفاده از سفید سربی تقریباً در سراسر جهان متوقف شد.
زرد هندی (Indian Yellow)
زرد هندی یکی از درخشانترین و شفافترین رنگهای زرد در تاریخ نقاشی بود. این رنگ در سدههای هجدهم و نوزدهم محبوبیت زیادی داشت و هنرمندان برای خلق نور خورشید، غروبها و مناظر درخشان از آن استفاده میکردند.

داستان تولید این رنگ از خود آن عجیبتر است. گفته میشود این رنگدانه از ادرار گاوهایی تهیه میشد که تقریباً فقط با برگ انبه تغذیه میشدند. این رژیم غذایی نامناسب باعث رنج و سوءتغذیهی حیوانات میشد. در نهایت، با افزایش نگرانیهای اخلاقی و رفاه حیوانات، تولید سنتی زرد هندی متوقف شد و امروزه نمونههای مدرن آن با فرمولهای شیمیایی جایگزین شدهاند.
صورتی مهربانی یا دریاچه ژرانیوم (Geranium Lake)
این رنگ صورتی درخشان و چشمگیر در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم بسیار محبوب بود. شدت و شفافیت رنگ آن باعث میشد در پوسترها، تبلیغات و آثار هنری جلوهای خیرهکننده داشته باشد.

با این حال، این رنگ یک مشکل اساسی داشت: پایداری بسیار کم. در معرض نور خورشید به سرعت محو میشد و رنگ اصلی خود را از دست میداد. به همین دلیل بسیاری از آثار تاریخی که با این رنگ خلق شدهاند، امروز ظاهری متفاوت از زمان خلق خود دارند. همین ناپایداری سبب شد این رنگ به تدریج از چرخه تولید خارج شود.
قهوهای مومیایی (Mummy Brown)
شاید عجیبترین رنگ تاریخ هنر، قهوهای مومیایی باشد. این رنگدانه از آسیاب کردن بقایای مومیاییهای مصری و مخلوط کردن آنها با رزین و روغن تهیه میشد. هنرمندان اروپایی در قرنهای هجدهم و نوزدهم از این رنگ برای ایجاد سایههای گرم و طبیعی استفاده میکردند.

با افزایش آگاهی نسبت به ارزش تاریخی و فرهنگی مومیاییها و همچنین کاهش منابع موجود، تولید این رنگ با مخالفتهای گسترده روبهرو شد. در نهایت قهوهای مومیایی از بازار حذف شد و امروزه تنها به عنوان یکی از عجیبترین فصلهای تاریخ هنر شناخته میشود.
سبز پاریسی (Paris Green)
سبز پاریسی رنگی فوقالعاده درخشان و چشمگیر بود که در قرن نوزدهم برای نقاشی، چاپ، کاغذدیواری و حتی لباس کاربرد داشت. این رنگ به دلیل درخشندگی بینظیرش به سرعت محبوب شد.

اما مشکل بزرگ آن وجود مقادیر بالای آرسنیک در ترکیبش بود. سبز پاریسی بهشدت سمی محسوب میشد و قرار گرفتن طولانیمدت در معرض آن میتوانست عوارض خطرناکی ایجاد کند. حتی برخی پژوهشگران معتقدند که استفادهی گسترده از این رنگ در محیطهای بسته باعث بیماری و مرگ افراد شده است. به همین دلیل با ظهور رنگدانههای ایمنتر، استفاده از آن کنار گذاشته شد.
وقتی رنگها ناپدید میشوند
رنگها فقط ابزار هنرمندان نیستند؛ آنها بخشی از تاریخ، علم، فرهنگ و حتی اخلاق هر دوره را بازتاب میدهند. رنگهایی مانند سفید سربی، زرد هندی، صورتی روشن دریاچه ژرانیوم، قهوهای مومیایی و سبز پاریسی یادآور دورانی هستند که زیبایی گاهی بهایی سنگین داشت. هرچند این رنگها امروز دیگر به شکل اصلی خود تولید نمیشوند، اما داستانهای شگفتانگیز آنها همچنان در تاریخ هنر زنده مانده است.





دیدگاه شما